:درباره انزلی

در کرانه های جنوبی دریای کاسپین (خزر) نوار باریکی در میان دو پهنه ی آبی (دریا و تالاب) وجود دارد. این نوار ماسه ای، مرکز ِ ناحیه ای مرطوب و معتدل با مردمانی سرسخت و استوار است که «انزلی» نامیده می شود. شهر انزلی که از دوران حکومت صفوی رونق تجاری خود را آغاز کرد، صاحب طلایی ترین بندرگاه شمال ایران است. موقعیت استراتژیک این بندر موجب شد به سرعت نقش ارتباطی خود را در تجارت و سفر دریایی پیدا نموده و دروازه ای برای ارتباط با اروپا و سرزمین های شمالی ایران محسوب گردد. بانیان این شهر ساحلی، از همان آغاز، راهی متفاوت از سنّت سایر شهرهای ایران رفتند و در کنار مهاجرینی که اغلب از روسیه می گریختند، فرهنگی جدابافته برای زندگی برگزیدند. تا چندصدسال، انزلی آماج ِحمله های راهزنان و نظامیان روسیه تزاری بود چنانکه بارها بناهای چوبی و نئی خویش را در آتش خشم متجاوزین دید و انزلیچی ها مجبور شدند دوباره از میان سوخته ها، شهر را از نو بسازند. تا اینکه در اواسط دوران قاجار، شهر آرامشی نسبی یافت. عمارت های زیبا در پهنه ی سبز و حاصلخیز شهر سر بر آوردند و در سالهای آغازین قرن حاضر، معماری و شهرسازی ِ هنرمندانه ای به کارگرفته شد تا زیباترین شهر ساحلی شمال ایران، هویّتی معنادار برای خویش داشته باشد. در این دوران، پلهای جدید، سه منطقه ی اصلی شهر (غازیان، جزیره میان پشته و منطقه ی مرکزی انزلی) را به هم پیوند دادند و ترانزیت کالا و مسافر که از روسیه و اروپا آغاز می شد و پس از بارگیری در بندر با قایقهای دیگری از مسیر تالاب به پیربازار و مرکز ایران می رفت، به اوج خود رسید. در زمان جنگ جهانی دوم، این شهر توسط دولت شوروی مورد حمله هوایی قرار گرفت که با مقاومت ارتش ایران روبرو گشت. در این زمان تعداد بسیاری از مهاجرین لهستانی در انزلی ساکن شده و به سرعت از جانب انزلیچی ها به عنوان شهروندان جدید پذیرفته شدند. آنها پس از گیلک ها، فارس ها، کردها، آذری ها، اهالی قفقاز، گرجی ها، روس ها و ارامنه، آخرین قومی بودند که انزلی، خانه شان می شد. با اینکه گیلک ها، مهاجرین ترک زبان و ارامنه، همیشه غالب ِجمعیت انزلی را تشکیل داده اند، امّا تقریباً تمامی اهالی انزلی به گیلکی نیز صحبت می کنند. به این معنا «گیلکی»، نه یک «زبان قومیّتی»، که در واقع یک «زبان رسمی» در این شهر است. در حال حاضر، اسلام، دین بیشتر مردم انزلی ست. هنوز ارمنی ها و لهستانی ها و مسلمانان، گورستان های مخصوص به خود دارند امّا گورستان مسیحیان پروتستان روس از بین رفته است. زمانی انزلیچی ها برنج را به هر غذای دیگری ترجیح می دادند ولی اکنون نان، قوت رایج مردم است و در میان نان ها، «تافتون» از همه محبوب تر است. «ماهی سفید» شاه ماهی ِانزلیچی هاست. گوشت را بصورت کبابی و بصورت ساده می پسندند و در تمام خیابان ها، ایستگاه های «کبابی»، گوشت، جگر و دل سیخ زده را در کنار خیابان عرضه می کنند که همیشه مشتریان فراوانی دارند. خاویار به دلیل بهای گرانش، در سبد مصرفی مردم جایی ندارد امّا انزلی جایی ست که مرغوبترین خاویار دریای کاسپین را به جهان صادر می کند.

انزلیچی ها به پیاده روی (بخصوص در غروب) و شنا بسیار علاقه مندند. روزهای جمعه در پارک ساحلی کنار خلیجی انزلی که «بلوار» می نامدند قدم می زنند و در کافه ها و لب ساحل، باقالی پخته و سیمیشکا (تخمه ی آفتابگردان) می خورند. ورزش در میان انزلیچی ها محبوبیتی بی نظیر دارد. بر اساس آمار سازمان تربیت بدنی می توان گفت سرانه ی کسب افتخارات ورزشی آن در سال، از همه ی شهرهای دیگر ایران بیشتر است. موفق ترین رشته های ورزشی در اینجا، قایق رانی، فوتبال، واترپلو، کاراته، بسکتبال و کشتی بوده اند. قایقرانی محبوب ترین ورزش انفرادی ست که سه باشگاه ملوان، تربیت بدنی و بنادر و کشتیرانی در آن فعالیت می کنند. فوتبال در انزلی، سابقه ای همپای ورود انگلیسی ها به شمال ایران دارد. تیم فوتبال ملوان بندرانزلی، طرفداران دوآتشه ی عجیبی دارد که هیچ فرد انزلیچی را مستثنی نمی شود. در اکثر جمع های انزلی در مورد وضعیّت این تیم بحث و تبادل نظر می شود و به همین دلایل نشریات تخصصی فوتبال در اینجا خیلی خوب فروش می رود. هر دو تیم فوتبال دختران و پسران ملوان در لیگهای برتر کشور حضور دارند و طبق یک سنّت همیشگی، بیشتر بازیکنان و تمامی کادر فنی خود را از نیروهای بومی شهر تأمین می کنند. در سال 87 ، هشتاد درصد سهام این باشگاه پس از چهار دهه به سازمان منطقه آزاد انزلی فروخته شده و 20 درصد مابقی در اختیار نیروی دریای ارتش باقی مانده است. تالاب انزلی، که بر پهنه جنوبی شهر قرارگرفته، یکی از مهمترین زیستگاه های تالابی جهان است. این تالاب بین المللی زیبا که زمانی محل اصلی تخم ریزی ماهیان دریایی محسوب می شده، اکنون با آلودگی های شهری و صنعتی و بیمارستانی، عملیات عمرانی، تخریب ِبافت حاشیه ای و مشکلات دیگری روبروست. چنانکه عمق آن به یکدهم ِدهه های پیش کاهش پیدا کرده و گونه های مهاجری چون گیاه آزولا، آن را در خطر مرگ قرار داده است. انزلیچی ها اگرچه به قایق سواری بسیار علاقه مند امّا برای تفریحات گروهی به تالاب نمی روند و آن را برای صید و خلوت گزینی ترجیح می دهند. سینما، تئاتر و موسیقی نیز رونق سالهای دور خود را در این شهر از دست داده و در طول سال برنامه های فرهنگی ِبسیار اندکی در این رشته ها برگزار می شود. اگرچه بندرانزلی، مادر ِ تئاتر نوین ایران است و یکی از اولین شهرهای ایران است که در آن فیلم ساخته شده و به نمایش در آمده است. این شهر دارای اولین شیلات، بندر و گمرک در سطح کشور است. در داشتن، بلدیه، مدارس دخترانه، برق، تلگراف و تلفن، راه آهن، چاپخانه، آموزش و پرورش، نظمیه، هواشناسی و بهداری جزو شهرهای پیشروی ایران بوده و اولیت مسیر پروازی بین المللی کشور (باکو – انزلی – تهران) از فرودگاه کوچک آن انجام می شده است. از دیرباز، ماهیگیری، شغل اصلی مردمان انزلی به شمار می رفته است و در روستاهای اندکش، کشاورزی (برنجکاری) رواج دارد. شهرستان کنونی انزلی، 130 هزار نفر جمعیّت دارد که در ارتفاع 26 متر پایینتر از سطح دریاهای آزاد زندگی می کنند. انزلی، از مشرق به رشت، از مغرب به طوالش و از شمال و جنوب به دریا و تالاب محدود است. غیر از این، چهار رودخانه در آن جریان دارد که سوسر روگا، پيربازار روگا، راست خانه و نهنگ روگا (در قسمت شرقی) و شنبه بازار روگا (در قسمت غربی) هستند. بندرانزلي ، در منطقه جلگه اي با متوسط حرارت سالیانه 5/16 درجه ی سانتی گراد، یکی از پرباران ترین شهرهای کشور است. پل قدیم غازیان، کاخ میان پشته و موزه نظامی آن، برج ساعت (مناره)، موج شکن، فانوس دریایی، اسکله، پارک ساحلی (بلوار)، تالاب انزلی و جزایر گل لاله، بازار هفتگی (شنبه بازار)، سواحل ماسه ای و ساختمان های قدیمی نظیر ساختمان شهرداری، بنای ترنّم موزیک، ساختمان دادگستری، هتل تهران، آموزش پرورش قدیم و ... جزو دیدنی های انزلی هستند. جدا از اینکه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور شعبه ای در انزلی ندارد، شهرداری انزلی نیز با صدسال قدمت و مسؤولیت ِاداره ی یک شهر تاریخی- توریستی، از داشتن اداره ی «زیباسازی» بی بهره است. در نبود ِ این متولیّان دولتی، بناهای تاریخی شهر به راحتی تخریب شده و فرو می ریزند؛ سیمای شهر هویّت تاریخی خود را از دست می دهد و جداره ای زشت و ناهمگون در مقابل هر تماشاگری ست که از خیابانهای شهر می گذرند. در این وضعیـّت، نهادهای مدنی و «ان.جی.او»ها می کوشند وظایف «شورای شهر» را به شوراییان گوشزد شده و راه حلی برای جلوگیری از روند تخریبی ِشهر اتّخاذ کنند امّا تا کنون این تلاشها ثمری در بر نداشته است.

گروه فرهنگی کاسپینو